GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Gìn giữ “hồn thiêng” bản mường (Bài cuối): Vấn đề cũ cần giải pháp mới

Đăng lúc: 28/09/2020 17:00 (GMT+7)

- Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS là “bài toán” cũ nan giải và đang cần “lời giải” mới.

Đưa di sản vào trường học

Hiện nay, trên địa bàn 11 huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa đều có các trường dân tộc nội trú. Việc đưa giáo dục văn hóa truyền thống vào trường học là hướng đi đúng đắn, sáng tạo trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS. Nhận thức được vấn đề này, những năm gần đây, việc bảo tồn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong các trường học luôn được ngành giáo dục Thanh Hóa quan tâm. Bên cạnh việc truyền đạt kiến thức, các thầy cô đã có những cách làm sáng tạo trong cách giáo dục giúp các em hiểu hơn về giá trị văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc.

Cứ vào thứ 2 hằng tuần và dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm, học sinh Trường THCS Dân tộc Nội trú Bá Thước đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc. Nếp sinh hoạt này đã được nhà trường duy trì từ nhiều năm nay, không chỉ giúp các em ghi nhớ đặc điểm hoa văn, họa tiết, mà còn hiểu được ý nghĩa của trang phục. Ngoài ra, nhiều trường còn đưa dân ca, dân vũ, các trò chơi dân gian vào hoạt động giữa giờ cho các em trải nghiệm. Ngoài việc giảng dạy, học tập theo chương trình chính khóa, nhà trường còn lồng ghép các chương trình giáo dục địa phương vào từng môn học. Đó là truyền dạy cho học sinh về kiến trúc nhà cửa, trang phục, ẩm thực truyền thống dân tộc Mường, Thái; văn hóa phi vật thể, truyền dạy những điệu dân ca, trò chơi dân gian, nhạc cụ dân tộc...

Em Lương Khánh Vy, học sinh lớp 9A, Trường THCS Dân tộc Nội trú Bá Thước tâm sự: "Được học dưới mái trường này chúng cháu cảm thấy rất vui. Bởi lẽ, vừa được lĩnh hội những tri thức khoa học, chúng cháu còn được các thầy cô trong trường truyền tải những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các DTTS trong tỉnh. Qua đó, giúp chúng cháu càng thêm yêu những giá trị truyền thống văn hóa của ông cha để lại".

Thầy giáo Trần Văn Thuần - Hiệu trưởng Trường THCS Dân tộc Nội trú Bá Thước cho biết: Học sinh của nhà trường là con em đồng bào DTTS nên việc áp dụng mô hình trường học đa văn hóa gắn với cộng đồng chính là hoạt động thiết thực, giáo dục học sinh ý thức bảo tồn, phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống của các dân tộc Thanh Hóa gắn kết cộng đồng các DTTS. Thông qua hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể, giúp cho học sinh nhận thức sâu sắc về văn hóa của dân tộc mình, tạo sân chơi, xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh. Qua đó, giúp các em có điều kiện được giao lưu, trao đổi học tập, nâng cao ý thức giữ gìn, trân trọng những nét đẹp truyền thống của dân tộc và nỗ lực học tập tốt để sau này đóng góp công sức xây dựng quê hương giàu đẹp.

Trưởng phòng GD&ĐT huyện Bá Thước Hà Tự Nhiên cho rằng: Việc giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh nói chung và học sinh DTTS nói riêng góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, tùy theo tình hình thực tế mỗi năm, các nhà trường sẽ có những cách làm khác nhau để tạo hiệu quả tốt hơn, cũng không gây nhàm chán cho học sinh. Các cuộc thi tại trường, huyện, tỉnh sẽ giúp các em trau dồi kiến thức, giao lưu, học hỏi tốt hơn. Trong thời gian tới, bên cạnh nhiệm vụ giáo dục kiến thức, các trường cần đẩy mạnh tổ chức các hoạt động văn hóa để giúp các em phát triển toàn diện hơn trong tương lai.

Tại Trường THCS Dân tộc Nội trú Cẩm Thủy, ngoài việc giảng dạy, học tập theo chương trình chính khóa, nhà trường còn lồng ghép các chương trình giáo dục địa phương vào từng môn học. Đối với văn hóa vật thể, truyền dạy cho học sinh về kiến trúc nhà cửa, trang phục truyền thống dân tộc Mường, Dao; văn hóa phi vật thể, truyền dạy những điệu dân ca, trò chơi dân gian, sản xuất và sử dụng các loại nhạc cụ... Ngoài ra, nhà trường còn chú trọng tới việc giới thiệu các món ăn của đồng bào dân tộc như cơm nếp tam sắc, ngũ sắc, cơm lam, bánh chưng, bánh ú, gà nướng, cá nướng, canh loóng, canh đắng trong các hoạt động của ngày lễ trong năm.

Thầy giáo Phạm Văn Huy - Hiệu trưởng Trường THCS Dân tộc Nội trú Cẩm Thủy cho biết: Xã hội ngày càng phát triển, những nét đẹp truyền thống nếu không được bảo tồn có thể bị mai một. Vì thế, việc đưa văn hóa truyền thống vào giảng dạy đã tạo được hiệu ứng tốt, thu hút sự tham gia của nhiều học sinh, giáo viên, phụ huynh. Học sinh không những được tìm hiểu về văn hóa của dân tộc mình mà còn biết được văn hóa, tập quán các dân tộc khác, từ đó nâng cao tinh thần đoàn kết, tương trợ trong học tập.

 Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa DTTS đang được nhiều nhà trường quan tâm.JPG

Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa DTTS đang được nhiều nhà trường quan tâm.

Khơi dậy lòng tự hào bản sắc dân tộc

Mỗi tộc người là một chủ thể của một nền văn hóa, không ai có thể làm tốt hơn họ trong việc gìn giữ di sản mà tổ tiên trao truyền. Bản sắc của mỗi dân tộc là vốn quý, là niềm tự hào, là hình ảnh mà họ khẳng định với cộng đồng về lịch sử sinh tồn và nét tinh hoa của dân tộc mình. Để làm được điều này rất cần sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương trong việc khơi dậy lòng tự hào bản sắc dân tộc để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa. Thực tế cho thấy, cấp ủy, chính quyền nào quan tâm tới việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống thì ở đó những nét văn hóa nghìn năm sẽ được bảo tồn và phát triển.

Cẩm Ngọc (Cẩm Thủy) là xã KT-XH còn nhiều khó khăn, nhưng đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc nơi đây được nâng lên rõ nét, đặc biệt, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường luôn được gìn giữ và phát huy. Đến thăm câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc thôn Đồng Lão, xã Cẩm Ngọc - một trong những nơi đang lưu giữ được nhịp cồng chiêng nghìn đời của đồng bào dân tộc Mường, huyện Cẩm Thủy, chúng tôi mới cảm nhận được tình yêu và tâm huyết của những người trong CLB với bản sắc văn hóa của ông cha. CLB có 15 thành viên, sinh hoạt định kỳ hàng tháng, ngoài việc thỏa niềm đam mê với tiếng chiêng cho các thành viên, đây còn là cái nôi đào tạo, khơi dậy niềm đam mê cồng chiêng cho giới trẻ trong xã. Hơn 10 năm hoạt động, CLB đã khẳng định được vị trí của mình trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của ông cha.

Bà Quách Thị Đa, thành viên của CLB tâm sự: "Từ nhỏ tôi đã được xem, nghe biểu diễn chiêng Mường. Càng nghe càng thấy hay, thấy say. Sau này lớn lên được các nghệ nhân dạy bảo, rồi mình biết đánh chiêng. Cảm giác được đứng trong dàn chiêng, góp một nốt chiêng vào cả bài chiêng trầm hùng của dân tộc mình khiến tôi rất xúc động, tự hào. Tôi tham gia CLB để góp sức nhỏ bé của mình vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống".

“Với người Mường Cẩm Ngọc, chiêng giữ vị trí đặc biệt linh thiêng. Chiêng có mặt mọi lúc, mọi nơi, trong lễ nghi, tín ngưỡng và suốt cuộc đời của mỗi người. Hội nào thiếu tiếng chiêng, hội đó không to. Tết nào vắng tiếng chiêng, tết đấy không sung túc... Nhận thức được tầm quan trọng của việc gìn giữ và phát huy những báu vật ông cha để lại, những người đam mê cồng chiêng đã cùng nhau thành lập CLB cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc thôn Đồng Lão để thỏa lòng đam mê và có điều kiện trao truyền những giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ” - Ông Quách Văn Tuân - Chủ nhiệm CLB cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc thôn Đồng Lão cho biết:

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Đức Hùng - Phó Chủ tịch UBND huyện Cẩm Thủy cho biết: Để đưa Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đi vào cuộc sống, BCH Đảng bộ huyện đã ban hành Chương trình hành động thực hiện nghị quyết. Từ sự vào cuộc mạnh mẽ của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện dần được phục hồi. Riêng đối với dân tộc Mường, cùng với sự xuất hiện trở lại ngày càng rầm rộ trang phục váy áo phụ nữ Mường, xây dựng nhà sàn truyền thống, thì chiêng Mường cũng đã có sự hồi sinh mạnh mẽ. Thực tiễn cho thấy, khơi dậy lòng tự hào văn hóa dân tộc trong quần chúng nhân dân là giải pháp quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Quan tâm hơn nữa đến đời sống các nghệ nhân

Nghệ nhân nói chung và nghệ nhân văn hóa DTTS nói riêng được xem là “bảo tàng sống”, những người lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của đồng bào DTTS. Cũng chính họ đang ngày ngày giữ cho ngọn lửa văn hóa luôn cháy trong lòng mỗi người dân. Tuy nhiên, phần lớn các nghệ nhân đều là những người nghèo, tuổi cao, sống ở những vùng xa xôi, hẻo lánh. Những người được phong tặng là nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân còn có sự hỗ trợ phần nào của Nhà nước, còn những nghệ nhân chưa được phong tặng danh hiệu, cuộc sống của họ gặp rất nhiều khó khăn.

Ông Lò Văn Thắng - Phó Chủ tịch UBND huyện Bá Thước chia sẻ: "Bằng tài năng, tâm huyết và trình độ nghề nghiệp của mình, các nghệ nhân đã tự mình sáng tạo hoặc chắt lọc sáng tạo của cả cộng đồng, góp phần bổ sung, làm giàu đẹp thêm cho truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc. Họ đóng vai trò then chốt, nếu không có họ, chắc chắn một khối lượng lớn giá trị văn hóa sẽ không được bảo lưu một cách nguyên bản, cũng như sẽ không có người truyền dạy cho lớp trẻ. Tuy nhiên, cũng cần có những chính sách bảo đảm đời sống cho các nghệ nhân, để họ vơi bớt những gánh nặng cuộc sống, dành trọn tâm huyết của mình để bảo tồn báu vật của ông cha".

Văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực cho sự phát triển. Vì vậy, làm tốt công tác bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS đã góp phần tạo nên tính bền vững của các giá trị văn hóa, tạo nên bản sắc riêng cho mỗi dân tộc. Giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa DTTS ở miền Tây xứ Thanh sẽ góp phần quan trọng đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của đồng bào; nâng cao đời sống tinh thần, tạo sự đoàn kết, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước. Qua đó, nâng tầm giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS lên tầm cao mới góp phần nâng cao đời sống tinh thần, khích lệ người dân thi đua phát triển KT-XH, xóa đói giảm nghèo; giữ gìn an ninh trật tự.

Xuân Cường

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
2